National Prime Hospitalının tanınmış neyrocərrahı Dr. Afər Allahverdiyev - 2024-cü il 26 fevral tarixində Azərbaycan xalqı öz tarixinin həm ən ağrılı, həm də ən qürurverici anlarından birini yaşadı. İlk dəfə olaraq Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi artıq işğaldan azad edilmiş Xocalı şəhərində anıldı. Bu hadisə təkcə bir anım mərasimi deyildi, bu, 32 illik ağrının, nisgilin və ədalət axtarışının rəmzi şəkildə torpağın özündə yad edilməsi idi. Uzun illər boyu Xocalının adı Azərbaycan xalqının yaddaşında qanlı faciə, soyqırımı və insanlığa qarşı törədilmiş ən ağır cinayətlərdən biri kimi yaşayırdı. Lakin 2024-cü ilin 26 fevralı həm də sübut etdi ki, tarix nə qədər ağır olsa da, ədalət gec-tez öz yerini tapır və xalq öz doğma torpaqlarına qayıdaraq şəhidlərinin ruhu qarşısında baş əyir.

Həmin gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorialının təməlini qoydu. Bu addım simvolik olmaqla yanaşı, dərin siyasi və mənəvi məna daşıyırdı. Dövlət başçısı rayon ictimaiyyəti ilə görüşündə vurğuladı ki, bu memorial kompleksin layihəsi əslində illər öncə hazırlanmışdı və onun Bakıda, Xocalı soyqırımı abidəsinin yaxınlığında inşası üçün yer də seçilmişdi. Lakin layihənin icrası məqsədli şəkildə təxirə salınmışdı. Bu təxirə salma təsadüfi deyildi – bu, gələcəyə hesablanmış strateji baxışın, torpaqlara qayıdış inamının və tarixi ədalətin məhz hadisənin baş verdiyi məkanda bərpa olunacağına olan əminliyin göstəricisi idi.

2003–2020-ci illər ərzində ölkənin bütün siyasi, iqtisadi və hərbi potensialı mərhələli şəkildə gücləndirildi. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan həm regionda, həm də beynəlxalq arenada mövqelərini möhkəmləndirdi. Ordu quruculuğuna xüsusi diqqət yetirildi, müasir silah sistemləri alındı, peşəkar hərbi kadrlar yetişdirildi və milli birlik möhkəmləndirildi. Bu dövrdə aparılan məqsədyönlü siyasət təsadüfi deyildi; bütün bu addımların arxasında bir əsas hədəf dayanırdı – ərazi bütövlüyünün bərpası və işğal altındakı torpaqların azad olunması. Dövlət başçısının uzaqgörən siyasəti nəticəsində Azərbaycan həm diplomatik, həm də hərbi müstəvidə güclü mövqe qazandı.

2020-ci ilin sentyabr-noyabr aylarında baş vermiş və tarixə Second Karabakh War kimi düşən 44 günlük Vətən müharibəsi məhz 17 illik hazırlıq mərhələsinin məntiqi nəticəsi oldu. Azərbaycan Ordusu qısa müddət ərzində düşmənin uzun illər ərzində qurduğu istehkamları yararaq böyük əraziləri azad etdi. Bu müharibə təkcə hərbi qələbə deyil, həm də milli ruhun, birliyin və ədalətə inamın təntənəsi idi. Azərbaycan xalqı öz Liderinin ətrafında sıx birləşərək sübut etdi ki, torpaq uğrunda mübarizə milli iradə və güclü dövlətçilik ənənəsi ilə qazanılır.

Uzun illər ərzində Azərbaycan beynəlxalq ictimaiyyətə “Xocalıya ədalət!” çağırışı ilə müraciət edirdi. Bu kampaniya dünyanın müxtəlif ölkələrində tədbirlərlə, konfranslarla, sərgilərlə və nəşrlərlə müşayiət olunurdu. Lakin təəssüf ki, beynəlxalq aləmdə bu çağırışa adekvat siyasi reaksiya verilmədi. Bu günə qədər 18 ölkə Xocalı faciəsini soyqırımı kimi tanısa da, böyük dövlətlərin və nüfuzlu beynəlxalq təşkilatların susqunluğu ədalətin qlobal səviyyədə selektiv tətbiq olunduğunu bir daha göstərdi. Buna baxmayaraq, Azərbaycan dövləti öz haqq səsini ucaltmaqdan heç vaxt geri çəkilmədi.

Bu istiqamətdə Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıdı. Fondun təşəbbüsü ilə həyata keçirilən “Xocalıya ədalət!” beynəlxalq kampaniyası çərçivəsində dünyanın müxtəlif qitələrində genişmiqyaslı tədbirlər keçirildi, faktlara əsaslanan materiallar yayımlandı və faciənin mahiyyəti dünya ictimaiyyətinə çatdırıldı. Bu fəaliyyət nəticəsində Xocalı soyqırımı haqqında məlumatlılıq artdı və beynəlxalq səviyyədə müəyyən siyasi qərarların qəbuluna zəmin yarandı. Bununla yanaşı, erməni lobbisinin və onların xaricdəki himayədarlarının apardığı təbliğat kampaniyaları da davam edirdi və həqiqətlərin ört-basdır edilməsinə cəhdlər göstərilirdi.

Nəticədə Azərbaycan ədaləti özü bərpa etmək məcburiyyətində qaldı. İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində 30 il işğal altında olan torpaqlarımızın böyük hissəsi azad edildi. 2023-cü ilin sentyabr ayında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində isə qalan ərazilər tam şəkildə nəzarətə götürüldü və separatizmə son qoyuldu. Bu hadisələr regionda yeni reallıqlar formalaşdırdı və Azərbaycanın suverenliyini tam şəkildə təmin etdi. Artıq ölkənin bütün ərazilərində Azərbaycan qanunları qüvvədədir və dövlət bayrağı dalğalanır.

Prezident İlham Əliyev öz çıxışlarında dəfələrlə qeyd edib ki, Xocalısız və Xankəndisiz qələbə heç vaxt tam hesab edilə bilməzdi. Çünki Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşında silinməz iz buraxmışdır. Bu şəhərin azad olunması yalnız strateji deyil, həm də dərin mənəvi əhəmiyyət daşıyırdı. Xocalıya qayıdış, əslində, şəhidlərin ruhuna verilmiş ən böyük hesabat, tarixi ədalətin yerinə yetirilməsi və milli qürurun bərpası demək idi.

2023-cü il oktyabrın 15-də Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin Xocalıda Azərbaycan Bayrağını qaldırması tarixə qızıl hərflərlə yazıldı. Bu hadisə təkcə hərbi və siyasi qələbənin simvolu deyil, həm də erməni faşizminə və separatizminə qarşı qətiyyətli mövqenin nümayişi idi. Bu mesaj həm regiona, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanlanmışdı: Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa edib və bundan sonra heç bir qüvvə bu torpaqlarda separatizm ocağı yarada bilməz.

Bu gün Xocalıda həyat yenidən canlanır, bərpa və quruculuq işləri sürətlə davam edir. İnfrastruktur layihələri həyata keçirilir, yaşayış məntəqələri yenidən qurulur və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı təmin edilir. Xocalının dirçəlişi yalnız bir şəhərin bərpası deyil, bütövlükdə Azərbaycanın milli iradəsinin, dövlət gücünün və tarixi ədalətə sadiqliyinin təcəssümüdür. Xocalıya qayıdış – bu, həm də gələcək nəsillərə ötürülən bir dərsdir: ədalət gecikə bilər, lakin əgər dövlət güclü, xalq birliyini qoruyursa, mütləq qalib gəlir.